Landen in beeld

Na de Cass Review sloot de NHS de Tavistock-kliniek en beperkte het voorschrijven van puberteitsremmers tot onderzoeksverband.

Engeland ging van pionier van affirmatieve jeugdgenderzorg naar het land met de grondigste herziening. De onafhankelijke Cass Review (2024), gebaseerd op systematische literatuurstudies van de Universiteit van York, concludeerde dat het bewijs voor medische interventies zwak is. De NHS sloot de centrale genderkliniek, richtte regionale centra met bredere diagnostiek op en stopte met het routinematig voorschrijven van puberteitsremmers buiten studieverband. In 2025 bevestigde het hooggerechtshof bovendien dat 'vrouw' in de gelijkheidswet naar biologisch geslacht verwijst.

Finland stelde al in 2020 psychosociale hulp voorop en bestempelde medische interventie bij minderjarigen als experimenteel.

Finland liep voorop in de heroverweging. De nationale adviesraad COHERE concludeerde in 2020 dat psychotherapie de eerstelijnsbehandeling moet zijn en dat medische interventies bij minderjarigen experimenteel zijn. Het land wees expliciet op de veranderde patiëntenpopulatie — veel tienermeisjes met bijkomende psychische problematiek — en op het gebrek aan bewijs. Finse onderzoekers publiceerden later ook studies die het 'transitie of dood'-frame nuanceerden.

Bakermat van het 'Dutch protocol'; het voorstel voor zelfidentificatie ligt sinds 2023 stil, een onafhankelijke evaluatie van de zorg ontbreekt.

Nederland neemt een bijzondere positie in: het ontwikkelde het internationaal toonaangevende 'Dutch protocol' voor vroege medische interventie, maar organiseerde — anders dan de buurlanden — geen onafhankelijke doorlichting van de eigen praktijk. Het wetsvoorstel om de deskundigenverklaring uit de Transgenderwet te schrappen werd in 2023 controversieel verklaard en ligt sindsdien stil. De Nederlandse genderzorg verwijst naar de eigen onderzoekstraditie, terwijl juist die studies internationaal ter discussie staan.

De Schotse zelfidentificatie-wet werd in 2023 door de Britse regering geblokkeerd na de gevangenisaffaire; het kabinet-Sturgeon viel mede hierover.

Schotland nam in 2022 een wet aan die zelfidentificatie mogelijk maakte, maar de Britse regering blokkeerde die met een beroep op de gevolgen voor de UK-brede gelijkheidswetgeving. De affaire escaleerde toen een veroordeelde verkrachter die zich als vrouw identificeerde in een vrouwengevangenis dreigde te belanden. De kwestie droeg bij aan het aftreden van eerste minister Sturgeon en werd een internationaal ijkpunt in het debat over self-ID.

Sterk verdeeld: sommige staten breidden affirmatieve zorg uit, andere verboden die voor minderjarigen; de rechter en politiek strijden erover.

De VS zijn diep verdeeld. Waar progressieve staten affirmatieve zorg wettelijk verankerden, verboden meer dan twintig conservatieve staten medische genderbehandelingen voor minderjarigen. Het Supreme Court boog zich in 2024-2025 over de houdbaarheid van zulke verboden. Tegelijk brachten de WPATH Files (2024) intern debat over de bewijsbasis naar buiten. Het Amerikaanse debat is sterk gepolitiseerd, wat een nuchtere, bewijsgedreven afweging bemoeilijkt.

De Karolinska-kliniek stopte al in 2021 met puberteitsremmers buiten studieverband; de nationale gezondheidsdienst volgde.

Zweden was een van de eerste landen die op zijn schreden terugkeerde. Al in 2021 kondigde het gezaghebbende Karolinska-ziekenhuis aan te stoppen met hormoonbehandelingen bij minderjarigen buiten onderzoeksprotocollen. De nationale gezondheidsdienst (Socialstyrelsen) paste in 2022 de richtlijnen aan: de risico's van medische behandeling wegen voor de meeste jongeren niet op tegen de onzekere baten. De onderbouwing kwam mede van de SBU-review, die het bewijs als onvoldoende beoordeelde.