Landen in beeld

Na de Cass Review sloot de NHS de Tavistock-kliniek en beperkte het voorschrijven van puberteitsremmers tot onderzoeksverband.

Engeland ging van pionier van affirmatieve jeugdgenderzorg naar het land met de grondigste herziening. De onafhankelijke Cass Review (2024), gebaseerd op systematische literatuurstudies van de Universiteit van York, concludeerde dat het bewijs voor medische interventies zwak is. De NHS sloot de centrale genderkliniek, richtte regionale centra met bredere diagnostiek op en stopte met het routinematig voorschrijven van puberteitsremmers buiten studieverband. In 2025 bevestigde het hooggerechtshof bovendien dat 'vrouw' in de gelijkheidswet naar biologisch geslacht verwijst.

Finland stelde al in 2020 psychosociale hulp voorop en noemde de onderzoeksgegevens over medische behandeling van minderjarigen beperkt.

Finland liep voorop in de heroverweging. De nationale adviesraad COHERE stelde in 2020 dat psychosociale ondersteuning eerst lokaal moet worden geboden, dat puberteitsremming per geval na zorgvuldige afweging kan worden gestart en dat de onderzoeksgegevens over de behandeling van minderjarigen beperkt zijn. Volgens de Cass Review had de oorspronkelijke Nederlandse groep minder bijkomende psychische problemen dan de jongeren die later in Finland en het Verenigd Koninkrijk werden aangemeld. Een Fins onderzoek (Ruuska e.a., 2024) vond dat het hogere suïciderisico bij jongeren die naar de genderkliniek waren verwezen wegviel als rekening werd gehouden met psychiatrische behandeling, wat het 'transitie of dood'-frame nuanceert.

Bakermat van het 'Dutch protocol'; het voorstel voor zelfidentificatie is ingetrokken; de Gezondheidsraad zag in juni 2026 geen aanleiding de zorg anders in te richten.

Nederland neemt een bijzondere positie in: het ontwikkelde het internationaal toonaangevende 'Dutch protocol' voor vroege medische interventie, maar liet — anders dan Engeland met de Cass Review — de eigen praktijk pas later doorlichten door de Gezondheidsraad, die op 30 juni 2026 adviseerde. De raad schreef dat de Nederlandse zorg zorgvuldig is ingericht en zag geen aanleiding die anders in te richten, terwijl hij de bewijskracht voor de gevonden effecten laag tot zeer laag noemt. Het wetsvoorstel om de deskundigenverklaring uit de Transgenderwet te schrappen werd in 2023 controversieel verklaard en is later door het kabinet ingetrokken. De Nederlandse genderzorg verwijst naar de eigen onderzoekstraditie, terwijl juist die studies internationaal ter discussie staan.

De Schotse zelfidentificatie-wet werd in januari 2023 door de Britse regering geblokkeerd; de gevangenisaffaire volgde daarna en werd gebruikt in de kritiek op de wet.

Het Schotse parlement nam de Gender Recognition Reform (Scotland) Bill aan, maar de Britse regering blokkeerde die in januari 2023 met een beroep op sectie 35 van de Scotland Act, omdat de wet volgens Scotland Secretary Alister Jack nadelige gevolgen zou hebben voor de Britse gelijkebehandelingswetgeving. Kort daarna ontstond ophef toen een veroordeelde verkrachter die zich na de aanklacht als vrouw was gaan identificeren, eerst in een vrouwengevangenis werd geplaatst en na publieke ophef werd overgeplaatst naar een mannengevangenis; de zaak werd gebruikt in de kritiek op de Schotse wet.

Sterk verdeeld: Tennessee en andere staten verboden medische genderzorg voor minderjarigen; het Supreme Court liet het Tennessee-verbod in 2025 staan.

De VS zijn diep verdeeld. Tennessee en andere staten verboden medische genderbehandelingen voor minderjarigen, en het Supreme Court oordeelde op 18 juni 2025 (6-3, United States v. Skrmetti) dat het Tennessee-verbod het gelijkheidsbeginsel in de Grondwet niet schendt; staten zonder verbod blijven buiten dit oordeel. Tegelijk publiceerde Environmental Progress in 2024 interne berichten van WPATH-leden, de WPATH Files; dat de berichten twijfel over de bewijsbasis tonen is de lezing van Environmental Progress. Het Amerikaanse debat is sterk gepolitiseerd, wat een nuchtere, bewijsgedreven afweging bemoeilijkt.

Socialstyrelsen oordeelde in december 2022 dat de risico's van puberteitsremmers en hormonen op groepsniveau waarschijnlijk zwaarder wegen dan de voordelen; behandeling kan alleen in uitzonderlijke gevallen.

Zweden was een van de eerste landen die op zijn schreden terugkeerde. De gezondheidsautoriteit Socialstyrelsen oordeelde in december 2022 dat de risico's van puberteitsremmers en genderbevestigende behandeling op groepsniveau waarschijnlijk zwaarder wegen dan de verwachte voordelen, en dat behandeling alleen in uitzonderlijke gevallen kan worden gegeven. De onderbouwing kwam mede van de SBU-review (2022), die het bewijs onvoldoende vond om de effecten van hormoonbehandeling te beoordelen.