Toestemming door misleiding: Brits Hooggerechtshof fileert CPS-richtlijn over genderidentiteit

Op 25 september 2026 deed het High Court in Londen uitspraak in de zaak Sex Matters tegen de Director of Public Prosecutions (DPP). Inzet was de vervolgingsrichtlijn van de Crown Prosecution Service (CPS) over "deception as to sex" — de vraag of iemand die zijn of haar sekse verzwijgt vóór seksueel contact, daarmee de toestemming van de ander ongeldig maakt. Volgens Sex Matters bevatte de richtlijn onder meer de aanwijzing om het voornaamwoord van de verdachte te gebruiken en noemde zij een Gender Recognition Certificate als mogelijk relevant voor de vraag of er een strafbaar feit is gepleegd (bron).

De klacht

Sex Matters betoogde op twee gronden dat de richtlijn onrechtmatig was: de richtlijn zou een onjuiste rechtsopvatting uitdragen, en zij zou onduidelijk en misleidend zijn doordat zij sekse en genderidentiteit door elkaar zou halen (bron). De zaak raakt aan een juridisch beginsel dat al vaststond vóór er sprake was van enige richtlijn: het Britse precedent R v McNally (2013) bepaalde dat misleiding over sekse toestemming voor seks kan tenietdoen.

Wat de rechters echt zeiden

De President van de King's Bench Division, Dame Victoria Sharp, en Mrs Justice Heather Williams wezen de klacht van Sex Matters af: de richtlijn werd niet onrechtmatig verklaard, en de onderliggende rechtsvraag over toestemming door misleiding vergt volgens de rechters op termijn verduidelijking door de Supreme Court. Het hof overwoog dat misleiding over genderidentiteit onder het huidige recht niet bij voorbaat kan worden uitgesloten van het ongeldig maken van toestemming, dat de bestaande rechtspraak moeilijk te verenigen is, en dat een oordeel van het Supreme Court zou helpen (bron). Daarmee bleef de kern van de richtlijn overeind. Toch was de uitspraak geen vrijbrief voor de CPS: de rechters noemden onderdelen van de richtlijn "verrassend" en bekritiseerden een passage over de ervaringen van transgender en non-binaire personen, die klonk alsof de verdachte een "kwetsbaar persoon die bescherming nodig heeft" is (vertaald); zij stelden voor dat de DPP die passage heroverweegt (bron). Naar aanleiding van brieven van Sex Matters voor de procedure had de DPP al toegezegd onderdelen van de richtlijn aan te passen, onder meer door overal 'biological sex' te gebruiken en de suggestie te schrappen dat een Gender Recognition Certificate relevant kan zijn.

De kernclaim die hier onder de oppervlakte zit

Deze zaak is een compact voorbeeld van hoe de aanname dat iedereen een genderidentiteit heeft die zwaarder weegt dan biologische sekse zich vertaalt naar concreet beleid — hier niet in de zorg of het onderwijs, maar op het scherpst van de snede: het strafrecht rond seksueel geweld. Een vervolgingsrichtlijn die de zelfverklaarde identiteit van een verdachte meeweegt bij de vraag of een slachtoffer rechtsgeldig toestemming gaf, verschuift het perspectief van het slachtoffer (wist zij wie of wat zij toestemming gaf) naar het perspectief van de verdachte (hoe voelt deze zich bij onthulling). Dat de rechters dit met zoveel woorden "verrassend" noemden, is opmerkelijk voor een hof dat de klacht verder afwees.

Geen incident, maar een patroon

Nederland kent een vergelijkbare figuur in de conversiewet, waar zelfverklaarde genderidentiteit eveneens als ankerpunt onder het strafrecht fungeert — daar om de strafbaarheid van hulpverleners en ouders te beoordelen, in het Britse geval om de strafbaarheid van een verdachte te verzachten. In beide gevallen verschuift een juridisch systeem dat is gebouwd op verifieerbare feiten naar een systeem dat mede leunt op een zelfrapportage die niemand extern toetst. Bredere juridische ontwikkelingen op dit vlak, van zelfidentificatiewetgeving tot rechterlijke definities van sekse, staan verzameld op de rechtpagina van dit dossier.

Wat er nu gebeurt

Sex Matters liet weten haar vervolgstappen met haar juridisch team te overwegen (bron). De DPP wil na de uitspraak een herziene conceptrichtlijn publiceren (bron).