Zelfidentificatie in de wet: waarom de Transgenderwet vastliep
Het wetsvoorstel om de deskundigenverklaring uit de Transgenderwet te schrappen zou juridische geslachtswijziging tot een kwestie van zelfverklaring maken. Na jaren discussie heeft het kabinet het voorstel in augustus 2025 ingetrokken.
Wat regelt het voorstel?
Sinds 2014 kan iedere Nederlander van 16 jaar of ouder het geslacht in de geboorteakte laten wijzigen. Daarvoor is nu nog een verklaring van een deskundige nodig, die vaststelt dat de wens duurzaam is. Het wetsvoorstel Wijziging Transgenderwet (Kamerstuk 35825, ingediend in mei 2021) wilde die verklaring schrappen: wie het geslacht wilde wijzigen, zou dat schriftelijk melden bij de gemeente en de overtuiging na ten vroegste vier en ten laatste twaalf weken in persoon bevestigen (bron). Ook zou de leeftijdsgrens van 16 jaar verdwijnen; voor kinderen jonger dan 16 zou de rechtbank de wijziging kunnen gelasten, op verzoek van de wettelijke vertegenwoordiger. Het kabinet trok het voorstel op 11 augustus 2025 in (bron).
De bezwaren
Critici — waaronder burgers, organisaties en Kamerfracties (bron) — wijzen op een principieel punt: de registratie van geslacht is geen privéaangelegenheid maar een juridisch feit waar rechten en voorzieningen aan hangen.
Vrouwenvoorzieningen: in de consultatie en het Kamerverslag kwamen zorgen naar voren over de toegang tot vrouwengevangenissen, opvang voor slachtoffers van huiselijk geweld, kleedkamers, sanitaire voorzieningen en sportwedstrijden (bron). Het kabinet antwoordde dat het geen verband zag tussen oneigenlijk gebruik van vrouwenvoorzieningen en het wijzigen van de geboorteakte, dat het voorstel niets veranderde aan plaatsing in detentie, opvang en sport, en dat de Dienst Justitiële Inrichtingen, het COA en de vrouwenopvang geen gevallen van misbruik kenden (bron).
Betekenis van registratie: als iedereen zonder toets kan wijzigen, verliest de registratie haar informatieve waarde — waarom dan nog registreren?
Minderjarigen: het voorstel schrapte de leeftijdsgrens van 16 jaar; voor kinderen jonger dan 16 zou de rechtbank een wijziging kunnen gelasten.
Hoe het debat gevoerd werd
Opvallend aan de parlementaire behandeling was niet alleen de inhoud, maar ook de toon. Het kabinet antwoordde op de zorgen over vrouwenvoorzieningen dat het geen verband zag met oneigenlijk gebruik en dat de uitvoeringsorganisaties geen gevallen van misbruik kenden (bron). Later vroeg de Tweede Kamer twee keer per motie om intrekking van het voorstel (bron). Een wetgever die zichzelf serieus neemt, organiseert die tegenspraak vóóraf, niet achteraf.
Internationale context
In Schotland nam het parlement de Gender Recognition Reform Bill aan, maar de Britse regering hield die in januari 2023 tegen met een beroep op sectie 35 van de Scotland Act (bron). Het Britse Supreme Court oordeelde op 16 april 2025 dat 'vrouw' in de Equality Act 2010 verwijst naar biologisch geslacht (bron).
Wat een zorgvuldig alternatief zou zijn
Er is een middenweg tussen 'alles bij het oude' en volledige zelfidentificatie. Denk aan: het behouden van een lichte, onafhankelijke toets die de duurzaamheid van de wens vaststelt; het handhaven van de leeftijdsgrens van 16 jaar; en het expliciet regelen — in plaats van openlaten — hoe juridische geslachtswijziging zich verhoudt tot vrouwensport, gevangeniswezen en opvang. Zo'n regeling neemt transgender personen serieus én beschermt de categorie waar vrouwenrechten aan hangen.
Stand van zaken
Het kabinet trok het Nederlandse wetsvoorstel op 11 augustus 2025 in, nadat de Tweede Kamer daar in april 2024 en opnieuw in april 2025 per motie om had gevraagd (bron). De les: wetgeving die de categorie 'geslacht' herdefinieert raakt aan de rechten van anderen — en verdient een open, feitelijk debat in plaats van het frame dat elke kritiek 'transfoob' zou zijn.