Van 'moeder' naar 'zwangere persoon': taal als beleidsinstrument
Overheden en instellingen vervangen woorden als moeder, vrouw en borstvoeding door 'inclusieve' alternatieven. Wie de taal verandert, verandert het debat — en dat gebeurt zelden democratisch.
In richtlijnen van overheden, zorginstellingen en media duiken nieuwe termen op: 'zwangere personen' in plaats van zwangere vrouwen, 'ouder die borstvoeding geeft', 'mensen met een baarmoeder'. De bedoeling klinkt sympathiek: niemand uitsluiten. Maar de optelsom is dat het woord 'vrouw' verdwijnt uit teksten die juist óver vrouwen gaan.
Taal is niet neutraal. Wie 'vrouw' vervangt door 'persoon met een baarmoeder', accepteert impliciet de stelling dat vrouw-zijn een identiteit is die losstaat van het lichaam — precies het punt waarover het maatschappelijke debat nog volop gaande is. De taalwijziging loopt zo vooruit op een conclusie die nooit democratisch is vastgesteld.
Vrouwengezondheid (menstruatie, zwangerschap, overgang, baarmoederhalskanker) vraagt om heldere doelgroepcommunicatie. Gribble en collega's beschrijven in Frontiers in Global Women's Health (2022) een trend om woorden als 'vrouwen' en 'moeders' te schrappen uit teksten over voortplanting; die trend is het sterkst in de Engelstalige wereld, maar wordt steeds vaker ook elders toegepast (bron). Wie de nieuwe termen niet overneemt, riskeert het verwijt van onwelwillendheid. Zo verschuift een open debat naar taalpolitie.
Het beroemdste voorbeeld is de cover van het medische tijdschrift The Lancet van 25 september 2021, met de zin dat de anatomie en fysiologie van 'bodies with vaginas' zijn verwaarloosd; na een storm van kritiek erkende hoofdredacteur Richard Horton dat het tijdschrift de indruk had gewekt vrouwen te hebben ontmenselijkt en gemarginaliseerd (bron). Dichter bij huis adviseert het Genderdoeboek voor Scholen van Transgender Netwerk Nederland, gemaakt met subsidie van het ministerie van OCW, biologiedocenten om te praten over "mensen met een penis" of "mensen met een baarmoeder" (bron).
Taalrichtlijnen worden opgesteld door communicatieafdelingen en belangenorganisaties, zonder parlementair debat of publieke raadpleging. Toch vormen ze de facto beleid: ze bepalen hoe de overheid haar burgers aanspreekt. Een pluriforme samenleving mag verwachten dat zulke keuzes transparant worden gemaakt en dat gewone woorden — moeder, vrouw, meisje — niet stilzwijgend worden afgeschaft.
Respectvolle omgang met iedereen, inclusief transgender personen, kan prima samengaan met precieze taal. 'Vrouwen en transmannen die zwanger zijn' is accuraat en sluit niemand uit. Het schrappen van 'vrouw' doet dat wél — voor de helft van de bevolking. Instellingen die hun taal willen moderniseren, zouden dat in de openbaarheid moeten doen: leg voor aan wie het aangaat, weeg de gevolgen voor begrijpelijkheid en zichtbaarheid, en kies dan pas. Taal van iedereen verander je niet per memo.