De Cass Review: een keerpunt in de jeugdgenderzorg

In het najaar van 2020 gaf NHS England de Britse kinderarts Hilary Cass opdracht de jeugdgenderzorg in Engeland door te lichten (bron). Aanleiding was onder meer de sterke stijging van het aantal aanmeldingen: de genderkliniek GIDS van de Tavistock zag vóór 2009 minder dan vijftig kinderen per jaar, terwijl voor 2021/22 ongeveer 5.000 verwijzingen werden gemeld, een getal waarin volgens de Cass Review mogelijk dubbeltellingen zitten (bron). De groei kwam onevenredig voor rekening van meisjes die zich in de puberteit aanmeldden (bron).

In april 2024 verscheen het eindrapport van bijna 400 pagina's, dat steunt op systematische literatuurstudies van de Universiteit van York (bron). Cass noemt dit in haar voorwoord "an area of remarkably weak evidence": een terrein met opmerkelijk zwak bewijs (bron).

De belangrijkste bevindingen

• Een systematische review voor de Cass Review concludeerde dat onderzoek van hoge kwaliteit naar puberteitsremming ontbreekt en dat over het effect op genderdysforie en op mentale en psychosociale gezondheid geen conclusies te trekken zijn (bron).
• Dat puberteitsremmers 'tijd om na te denken' geven, is niet aangetoond: de overgrote meerderheid van de jongeren die ermee begint, gaat door naar hormonen. Het rapport noemt de zorg dat remmers het verloop van de psychoseksuele ontwikkeling en de genderidentiteit kunnen veranderen (bron).
• Voor de meerderheid van de jongeren is een medisch traject mogelijk niet de beste weg. Onder de verwezen jongeren komen volgens het rapport veel neurodiversiteit, bijkomende psychische problemen en ingrijpende jeugdervaringen voor (bron).
• Psychologische hulp die met de jongere verkent wat er speelt, is geen conversietherapie. Die twee gelijkstellen noemt het rapport schadelijk, omdat jongeren dan de emotionele steun mislopen die ze verdienen (bron).

De gevolgen

De genderkliniek van de Tavistock (GIDS) is op 31 maart 2024 gesloten; NHS England noemt dat een van de stappen na het interimrapport van de Cass Review (bron). NHS England schreef bovendien dat puberteitsremmers niet langer routinematig beschikbaar zijn binnen de NHS-genderzorg voor kinderen en jongeren (bron). In december 2024 maakte de Britse regering het verbod op verkoop en levering via particuliere recepten voor onbepaalde tijd; het wordt in 2027 opnieuw bekeken (bron).

Ook Zweden en Finland kozen voor terughoudendheid. De Zweedse richtlijn uit 2022 adviseert medische behandeling alleen binnen een onderzoeksprotocol of in uitzonderlijke gevallen, zo vat het eindrapport van de Cass Review samen. De Finse richtlijn uit 2020 bepleit volgens datzelfde rapport uiterste voorzichtigheid met puberteitsremmers bij jongeren onder de 18 (bron).

Het rapport beschrijft ook een klimaat waarin zorgverleners terughoudend waren. Cass schrijft in haar voorwoord dat er weinig andere gebieden in de gezondheidszorg zijn waar professionals zo bang zijn om openlijk hun mening te geven (vertaald) (bron). Clinici vertelden de Review dat ze vrezen voor beschuldigingen van conversiepraktijken wanneer ze een aanpak volgen die bij andere groepen kinderen als normale klinische praktijk geldt (bron).

Nederland, bakermat van het 'Dutch protocol', heeft de bestaande praktijk niet aangepast. Op 30 juni 2026 bracht de Gezondheidsraad advies uit over transgenderzorg voor jongeren. De raad noemt de Nederlandse zorg zorgvuldig ingericht en ziet geen aanleiding om die anders in te richten, al zijn de effecten op cognitie, vruchtbaarheid en de lange termijn nog onvoldoende onderzocht (bron). Critici wijzen op de zwakke punten van de Nederlandse basisstudies: Abbruzzese, Levine en Mason noemen die studies methodologisch gebrekkig en niet toepasbaar op de huidige groep jongeren, die vaker pas in de puberteit klachten krijgt, vaker psychische problemen heeft en vooral uit meisjes bestaat (bron).

Voor ouders van een kind met gendervragen is de les van de Cass Review tweeledig. Ten eerste: haast is een slechte raadgever. De Review beveelt aan dat jongeren die naar een genderkliniek worden verwezen een brede beoordeling krijgen, met screening op ontwikkelingsstoornissen zoals autisme en een beoordeling van hun psychische gezondheid (bron). Ten tweede: vraag om cijfers. Welke uitkomsten zijn er voor kinderen zoals het uwe, hoe lang is de follow-up, wat is er bekend over botdichtheid en vruchtbaarheid?