'Bending Gender' aan de Universiteit Leiden: een campagne met studiepunten
Studium Generale Leiden bood in het najaar van 2023 de lezingenreeks 'Bending Gender' aan als officieel onderwijs, met een certificaat dat meetelt in de vrije keuzeruimte van de bachelor. Geen van de zes sprekers vertegenwoordigde een kritisch of biologisch-realistisch perspectief.
Van 17 oktober tot 19 december 2023 organiseerde Studium Generale Leiden — het algemeen-vormende onderwijsprogramma van de oudste universiteit van Nederland — de lezingenreeks 'Bending Gender'. Zes sprekers uit filosofie, geschiedenis, psychologie, gender studies en kunst bogen zich over gender, telkens vanuit hun eigen vakgebied. Op papier oogt dat als precies wat een universiteit hoort te doen: een onderwerp van meerdere kanten belichten. Wie de sprekerslijst en de insteek van de reeks bekijkt, ziet echter een reeks die niet begint bij de vraag óf de scheiding tussen biologisch geslacht en gender wetenschappelijk houdbaar is, maar bij de aanname dat die scheiding al vaststaat.
Filosofe Annemie Halsema opende op 17 oktober met een lezing over het conceptualiseren van sekse, gender en identiteit voorbij de cis/trans-binariteit. Historica Geertje Mak volgde met de medische en psychologische geschiedenis van genderidentiteit. Psycholoog Lieke Vrouenraets besprak de "ethische uitdagingen" in de zorg voor kinderen met genderdysforie — gepresenteerd als vraagstuk van zorgvuldige uitvoering, niet van fundamentele wetenschappelijke onzekerheid, ondanks de internationale kentering na de Cass Review en vergelijkbare evaluaties in Zweden en Finland. Genderwetenschapper Maaike Meijer sprak over het overstijgen van de man/vrouw-binariteit, Annelies Kleinherenbrink over gender in de geneeskunde, en kunstenaar Looi van Kessel sloot af met een lezing over drag en kleding als genderexpressie. De reeks eindigde met een theatervoorstelling over mannelijke identiteit.
Geen van de zes lezingen vertrok vanuit de kritische internationale literatuur over de zwakke bewijsbasis voor puberteitsremmers en hormonale behandeling bij minderjarigen, of vanuit de vraag of 'gender' als analytische categorie de biologische werkelijkheid van sekse recht doet. De reeks presenteert zich als multidisciplinair en academisch, maar bouwt inhoudelijk voort op één specifieke, omstreden stroming binnen de gender studies — zonder tegenwicht vanuit een kritisch of biologisch-realistisch perspectief.
Wat deze reeks onderscheidt van een vrijblijvend avondje cultuur, is de institutionele inbedding. Studium Generale-reeksen in Leiden maken nadrukkelijk deel uit van het universitaire onderwijsaanbod: studenten die de lezingen bijwonen en er een reflectieverslag over inleveren, kunnen daarvoor een certificaat krijgen dat meetelt in de vrije keuzeruimte van hun bacheloropleiding. Een reeks die inhoudelijk één kant van een omstreden maatschappelijk debat centraal stelt, wordt zo niet gepresenteerd als opinie, maar als officieel, punten-waardig universitair onderwijs.
Dit is een illustratie van hoe de mars door de instituties er in de praktijk uitziet: niet via een expliciet ideologisch besluit, maar via een op zichzelf onschuldig ogend programma-onderdeel dat, eenmaal ingebed in het curriculum, een eenzijdig kader de status van gezaghebbende kennis verleent. Universiteit Leiden geeft als een van de oudste en gezaghebbendste instellingen van Europa mede de toon aan voor wat als legitieme wetenschappelijke kennis geldt — en wanneer een omstreden kader zonder tegengeluid met studiepunten wordt bekroond, verschuift de vraag van welke meningen op een universiteit mogen klinken naar welke meningen de universiteit zelf tot officieel curriculum verheft.